Şeyh said isyanı ve mektuplar 4Modanlı hasan fehmi'nin emirü'l-mücahidin şeyh said efendi adına göndermiş olduğu mektubdur![]()
Abdullah DEMİR Devlet Arşivleri Genel
MüdürlüÄŸü Görevlisi / Yazar
16 Mart 1341/16 Mart 125'de Emirü'l-Mücâhidin Hazretleri'nin nâmına Modanlı Hasan Fehmi imzâlı mektubu dahi aynen (yayınlıyoruz)
Piçâr ümerâsından Salih, Mustafa ve Mahmud Beyefendilere:
“Aziz kardaÅŸlarım bi'l-hassa selâm ve arz-ı ihtirâm ederiz. Sıhhat ve afiyetinizi cenâb-ı hakdan temenni ve niyâz eder. Ve bu vesile ile de hak ve hakikata makrûn olan birkaç söz söylemeÄŸe ictisâr ediyorum. Åžöyleki: Hükümet-i hâzıranın din-i mübîn-i İslâmiyyeyi ve bi'l-hassa an'anet-ı İslâmiyyeyi ortadan kaldırmak ve lâdîni i'lân etdikleri cümlenin ma'lûmu olduÄŸu gibi bi't-tab' sizde bu ciheti pek a'lâ anlamış idiniz. İslâm olan ve islâm nâmını taşıyan her ferd, hükümetin bu ahvalinden son derecede müte'essir olmuÅŸdu. Nihâyet bu te'sirât îcâbâtı olarak bi'l-umum İslâmlarca ma'rûf olan Palu'lu Åžeyh Ali Efendi Hazretleri'nin hafîdî Åžeyh Said Efendi Hazretleri malından emvâl ve eÅŸyâsından ve evlad ve ‘iyâlinden ve hatta kendi hayatından bile vaz geçerek hükümetin kabûl ve icra etdiÄŸi ÅŸu lâdînî mesâ'iline tahammül etmeyerek başına topladığı İslâmlarla teÅŸrîk-i mesâ'i ederek 14 Åžubat 1341 [14 Åžubat 1925] tarihinde vilâyetimiz merkez hükümetiyle Çapakçur hükümetlerini iÅŸgal etdi. Ve Melekânlı Åžeyh Abdullah Efendi Hazretleri'ne yazdığı mektûb üzerine Åžeyh Muma ileyh dahi Genc ve UÄŸnut, MeneÅŸkut halkiyle Varto'yu iÅŸgal ve Varto'dan yetmiÅŸ Seyyar Jandarmasını esir alarak bu gün merkez vilayete geldiler. Ve hatta bu esirler meyanında bulunan ve nahiyeniz halkından Mizaklı Ömer oÄŸlu Ali dahi terhîs edilerek hânesine gönderildi. Åžeyh Åžerîf Efendi'de Palû'yı iÅŸgalle tekrâr el-Aziz üzerine hareket etmektedir. Åžeyh Said Efendi Hazretleri Lice kazasiyle Ma'den vilayeti ve Ergani Çermik hükümetlerini iÅŸgalle oraların bi'l-umum kuvvetini mustashaben Diyarbekir'i iÅŸgal etmek üzere ÅŸehri muhasara altına aldığını ve hulâsa o cebhedeki hizmet ve muvaffakiyeteliri bi't-tâb' pek güzel anlamışsınızdır. Varto'da bulunan Åžeyh Abdullah Efendi Hazretleri Varto'nun kuvvetini dahi alarak MuÅŸ vilayeti aldıkdan sonra Hacı Musa Bey'in biraderi Nuh Bey ve Hasenanlı Halid Beyle birlikde ve oraların kuvvetiyle Bitlis üzerine hareket edeceklerdir. İşte hükümete karşı olan fikir ve maksadımızla hal-ı hâzırdaki vüs'at-ı cebheve vaziyyetimizi arz etdim. Åžimdide sizden bahs edelim kardeÅŸlerim bizimle müttahid olmanızı ve bizlere mu'avenet-i lâzımede bulunmanızı vaktiyle sizlere arz-ı ma'lûmat edilmediÄŸinden kusûrumuz varsa da bu kusûrda sizleri nazar-ı ehemmiyete almamak fikrine mebni deÄŸildir. Zâten bu mes'ele pek ânî olarak zuhur etmiÅŸ ya'nî vaktiyle görüÅŸülmüÅŸ konuÅŸulmuÅŸ deÄŸildir. Buna imhân etmelisiniz ma'a-mamafih maksadımız a'mal ve gâyemiz din-i mübin-i İslâmiyye'yi âlî tutmak ve ÅŸeri'at-ı garrayı Ahmedi'yeyi düstûr ittihaz etmek ve dinsizleri mevki'i ikbâlden düÅŸümekdir. Åžu hâle nazaran sizlerin muhâlif kalmanıza mugayir hakk ve hakikat olmaÄŸla sizin için insafsızlıkdır. Bunu asalet ve necâbetinizle akâ'id-i islâmiyenize de muvafık deÄŸildir. Muhalif bulunmanız netice i'tibariyle hakkınızda iyi deÄŸildir. Çünkü merkez vilayeti teÅŸkil eden Genç, UÄŸnut, Vâlir, Çapakçur kazası kâmilen ve nahiyeniz ahalisinden bir kısmı bu meseleye bi'l-fi'il iÅŸtirak etdiler. DiÄŸer kısmı da muhâlif bulunmanızdan nâÅŸî kendilerini bu mücâhede-i diniyeden mahrum tutdunuz. Bu hal-i esef ihtimaliniz cümlemizi müte'essir bırakmışdır. Rica ederim tutmuÅŸ olduÄŸunuz yoldan ictinâb ile ittifakımıza dâhil olunuz sizce mümkün deÄŸilse hiç olmazsa bize de karışmayınız. Ve adamlarımızı ve gelip geçenlerimizi tutmayınız. Ve bî-taraflığınızı muhafaza ediniz aksi takdirde ÅŸu harekatınız aÅŸâ'iri galayana getirerek neticesi fenâlığa müncer olacakdır. Åžu ma'ruzatıma gücenmeyiniz ve hiddet dahi etmeyiniz. Benim maksadım size Tahir Bey merhûmdan bize yadigâr kalmış ve öteden beri bu vilayetin eÅŸrâf ve hanedanından bulunmak dolayisiyle size hiç bir suretle fenâlık gelmesini arzu etmediÄŸimden ileri gelerek iÅŸbu arizayı yazıp takdim ediyorum. Bakî cümlenizin afiyetde olmanızı cenab-ı hakdan niyazla te'yid-i ihtiram eder. Ve arizama cevab intizar ederim efendim.”
![]() ![]() Şeyh Ali Rıza Efendi'nin Mektubu
17. Mektub
20 Şubat 1341 tarihli Ali Rıza imzalı mektub dahi aynen yayınlıyouruz.
[ Pederim Emirü'l-Mücâhidin Hazretlerine. Fazileli Efendim Hazretleri bi'l-hassa ellerinizi öperim. Ve temâdî-i ömür ve müvaffakatiyetinize du'â olunur. Åžemdiye kadar zât-ı âlinizden ÅŸimdiye kadar aldığım ma'lûmât böyledir ki Åžeyh Abdürrahim Ma'deni zapt etmiÅŸ ve Åžeyh Åžerif Palu'yu almışdır. Ve zâtınız Karaz'a kadar teÅŸrîf buyûrmuÅŸsunuz. Çan Åžeyhleri ÅŸimdilik Kiğı'yı zaptetmemiÅŸlerdir. Åžeyh Abdullah Efendi beÅŸ yüz tüfenkle Suldarı (Solhanı) murur etmiÅŸdir. Kaç gündür ki Hınıs'dan çıkmışım lehü'l-hamd cümlesi sıhhatdadırlar. Hâne-i çıkarmak mümkün olmadı. Benim niyetim var idi ki Hasenan içine gideydim velakin Ahmed bin Kûdî beni iÄŸfâl edûb ÅŸu taraflara götürdü. Hayırlısı Cenâb-ı Hakk'dandır. Kâmil, kuvvetiyle berâber Vartonun üzerine gitdilerse mel'ûn Kasım ve İsmail ve Hurmekliler mâni' oldular. Bunlar aÅŸâ'irler arasında fesâd çıkarmamak için geriye avdet etdiler. Artık MuÅŸ veyâhûd Diyarbekir sukût ederse kolay olacaktır. Olmazsa ÅŸu mel'unların tezvîrâtiyle müÅŸkil oluyor. Bakalım mevlâ ne eyler Kamil Bey'in metâneti son derece kavîdir. Hasenanlı Halid Bey'e ve Kerem Efendi'ye emirlerinizi tebliÄŸ etdim. Sofî Muhammed Sersânî (ÅžuÅŸari) Ahmed AÄŸa'nın yanına ve Seyda Molla Ali'nin tornu Bulanık'da kâ'in ve Arabuyân içine gönderdim. Halid Bey ve Kerem Efendi demiÅŸlerdi ki Åžeyh Efendi'nin emrine mutî've munkadız demiÅŸlerdir. ]
Åžeyh Abdürrahim Efendi'nin Mektubu
21 Åžaban 1343 tarihli ve Hadimü'l-Mücâhidîn biraderiniz Abdürrahim imzâlı mektubda aynen [ Åžeyh Muhammed Said NakÅŸibendi'nin huzûr-ı âlîsine bi'l-hassa elerliden takbîl olundukdan sonra HaÅŸtak karyeli Sofî Ömer Sîrem karyeli Hüseyin bir saat maÄŸribe kalarak nezdime geldiler. Diyarbekir'li Sıdkı Piranlı Nazım Feyzi'nin oÄŸlu Edim ve biraderi Nedim ve baÅŸka diÄŸer mel'unları ve iki yüz kadar Türk … askerleri ile Diyarbekir'den bir buçuk saat mesâfede Çanakçı karyesine gelmiÅŸler Åžeyh Ma'rûf adlı ve birâderi Åžeyh Muhammed adlı ve amcazâdesi Kasım ve baÅŸka diÄŸer KaracadaÄŸ etrafındaki ahâlisine mel'un fikirlerle elde ederek garbda olan Åžeri'at taraftarlarını dahi te'dîble elde edûb Siverek'le muhâbereleri birleÅŸe ÅŸimdi nezdinde olan kuvvet acele tarafımıza gönder ki üzerine hareket edeÄŸim. İnÅŸâ'ellâhü Te'âlâ kendileri esir ederiz. Zira mevkileri ve iskân oldukları köy dere içindedir. Dört etrâfı taÅŸlıdır. KurÅŸunları bize tesâdüf etmez çok münâsibdir.
[(Tâli' kû-bıte fırset mühlet lınık merâme) (mın umre Nuh nîne sâkî vere bı-lez hûÅŸ)]
Bâkî, tekrar ellerinden öpüp du'anızı taleb ederim.
YORUM YAZIN
|
|