Hemen Üye Ol Üye Girşi
Uye Girişi
Giriş
Beni Hatırla
Yeni Üye Kayıt
Haber sitemizin aktivitelerinden yararlanmak için üyelik başvuru yapın.
Hemen Üye Olun
Uye Hizmetleri
 
20 Ekim 2021 Çarşamba
9 °C Açık

Bingöl hakkında çarpıcı değerlendirmeler

Gazeteci yazar Nevzat Çiçek'in dün Star Gazetesi'nde yer alan araştırma yazısında Bingöl ile ilgili çarpıcı ifadeler yer alıyor. İşte çarpıcı değerlendirmelerin ve ezber bozan ifadelerin yer aldığı o köşe yazısı:

26 EKİM 2010 SALI 09:54
4
29976
56
AA aa
Bingöl hakkında çarpıcı değerlendirmeler

Özelde Bingöl ve Zazaların ağılıklı yaşadığı diğer illerde Zaza nüfus son referandum sonuçlarından da anlaşılacağı üzere BDP yörüngesinde hareket etmemiştir. Bunda en önemli etken Zazaların medrese geleneğine bağlılığıdır.

Türkiye Anayasa referandum paketini yüzde 58 oyla kabul ederek özgürlüklerden yana olan tavrını gösterdi. Referandum sonucu Türkiye’de siyasi algının bölgeler özelinde dar kapsamda da olsa değiştiğinin ifadesi oldu. Bu bağlamda özellikle Doğu ve Güneydoğu’da yaşayan Zazaların siyasi tercihleri Kürt siyasetinde belirgin bir kırılma yaşandığını gösteriyor. Zazaların en yoğun yaşadığı kentlerden biri olan Bingöl’ün siyasi tercihi ise özelde Zazaların hassasiyetlerini ortaya koyması bakımından dikkat çekici. Türkiye’de Zazalar öteden beri Kürtçe’nin bir lehçesini konuşan insanlar olarak anıldılar. Ancak son yıllarda özellikle Avrupa’da yaşayan Zaza diasporası, Zazaların ayrı bir millet olduğunu iddia etmeye başladı. Bununla birlikte Zazaların Türk ırkından geldiği ya da  Persli olduğunu söyleyen bilimsel görüşler de mevcut. Mardin Artuklu Üniversitesi bünyesinde açılan “Türkiye’de Yaşayan Diller Enstitüsü”nde görevlendirilen Kürt akademisyenler, siyasi Kürtçü tezlere uygun şekilde hazırlayıp YÖK’e sundukları bir raporda, Zazaları Kürtlerin bir alt grubu olarak gösterdiler. Bunlan bahsi diğer, burada Zazaların son referandumda siyasi tercihlerinin neden BDP ile örtüşmediğini incelemeye çalışacağım.

Referandum sonuçları gösterdi ki Zazalar BDP çizgisindeki siyasete oy vermiyor. Alevi Zazalar da CHP’den tam anlamıyla kopmuş değil. Türkiye’de yaklaşık olarak dört milyon civarında olan Zazaların üçte biri Alevi, diğerleri de Sünni Müslümanlardan oluşuyor. Dersim aşiretlerinden oluşan Alevi Zazalar, Koçgiri (Zara, Kangal, Ulaş, Divriği)’de, Varto-Hınıs, kısmen Bingöl ve Kayseri’nin Sarız ilçesinde meskun iken, Sünni Zazalar da Elazığ, Bingöl, Diyarbakır, Siverek, Adıyaman, Aksaray, Mutki, Sason bölgelerinde yaşıyor. 12 Eylül’de yapılan Anayasa Referandumuna Zazaların yoğun olarak yaşadıkları yerlerde katılım en az yüzde 51 en çok yüzde 97 oldu. Ortalama yüzde 75’lerdeydi. 

Boykot kararına boykot

Sünni Zazalar gibi, Alevi Zazaların da büyük kısmı BDP’nin boykot kararını dinlemeyerek sandığa gitti. Genel tabloya Muş’un Varto ilçesi yüzde 26, Diyarbakır’ın Dicle ve Kulp ilçeleri ise yüzde 39 ile genel tabloya aykırı bir rakam çizdi. Referandum sonuçlarına göre BDP, Tunceli, Bingöl ve Adıyaman’daki Alevi Kürt ve Zazalardan bazılarını CHP’den az da olsa koparabildi. Ancak Tunceli, Bingöl ve Adıyaman Alevilerinin CHP ile bağları hala sürüyor ve çok az bir kısmı BDP’ye destek veriyor. Sünni Zaza Kürtleri de BDP’ye mesafeli duruyor; Bingöl, Elazığ, Siverek, Gerger, Hani, Eğil, Çermik, Kulp seçim sonuçları buna örnek teşkil ediyor. Zazalarda dini inancın etkinliği ta kadim dönemlere kadar gider. Osmanlı döneminde dahi bölge halkının dini inançlara olan bağlılığı dikkat çekmiştir. Hatta bazı bilim adamları, geçmişte Budist olan ve daha sonra Müslüman olan Bermeki ailesinin Abbasi Sultanı Harun Reşid tarafından liderleri Halid Bermeki’nin öldürülmesinden sonra Bingöl-Diyarbakır arasındaki bölgeye sürgün edildiği belirtiliyor. Şeyh Said isyanına Bingöllülerin geneli yani Zazaların çoğu destek vermiştir ve onlar isyanın ırki bir nedenden değil dini bir endişeden dolayı gerçekleştiğine inanırlar.

Zaza nüfusunun en baskın olduğu kentlerden olan Bingöl’ün siyasi tercihi Türkiye’de ezberleri bozan bir anlayış sergiliyor. Yüzde 80 Zaza nüfusu barındıran Bingöl, bağrından Sait Elçi, Zeki Adsız ve Sait Kırmızıtoprak gibi Kürt ulusalcıları ile PKK’nın ilk kadrolarından Hayri Durmuş, Mehmet Karasungur, Resul Altınok, Danıştay saldırganı Alparslan Arslan, Yeşil kod adı ile bilinen Mahmut Yıldırım ve Şeyh Said hadisesinden dolayı Diyarbakır’da idam edilen 47 kişiyi çıkarmıştır. Bingöl insanı ile devlet arasındaki ilişki “korku ve himaye paradoksuna” bağlıdır. Bingöl 82 Anayasası’na yüzde 90 ‘hayır’ verirken, 12 Eylül Anayasa Referandumunda sandığa gidenlerin yüzde 95’ten fazlası da ‘evet’ oyu kullandı. 22 Temmuz 2007 seçimlerinde de yüzde 73’lük oy oranıyla AK Parti’ye üç milletvekili kazandıran Bingöl, Cumhurbaşkanlığı oylamasında yüzde 70 oranında Abdullah Gül’e destek verirken bu korku ve himaye paradoksunu sandığa yansıtmıştır.

Medrese geleneği hâlâ yaşıyor

 Bingöl 12 Eylül yönetimi tarafından âdeta cezalandırıldı ve şehre pek yatırım yapılmadı. Referandumdan sonra özellikle din görevlileri çok zor durumda kaldı. İlde görev yapan din adamları, 'hayır' oylarının baş sorumlusu olarak görüldü. 83 imam-hatip, apar topar camisiz ve cemaatsiz yerleşim birimlerine tayin edildi. Çünkü, Bingöl halkı her türlü baskıya, içe kapanarak ve din olgusuna sarılarak kendini savunmaya aldı. Bingöl AK Parti’ye yüzde 73 oy verirken, ya da Anayasa Referandumu süreçlerinde tercihini kendine özgü şekilde farklı bir biçimde ortaya koyarken Kemalizm’e olan karşıtlığı üzerinden hareket etti. Bingöl, Kemalizm’e karşı büyük bir öfke duyar. Türkçü-Kürdü de, dincisi de ulusalcısı da Kemalist devletle mesafelidir. Bunda en büyük etki Bingöl âlim ve şeyhlerinin medrese geleneğinden gelmeleridir. Hizbullah’ta PKK’ya nazaran Hizbullah içinde birçok Bingöllünün bulunmasının ana sebebi de Kemalizm ve din olgusu üzerinden tahlil edilmektedir.

Bingöl halkının en önemli özelliği birlikte hareket etmeleridir... Bingöl’de dini aidiyetler bölge illeriyle kıyaslandığında daha ağır basmaktadır. Bingöl’de aşiretçilik ve ağalık sistemi de çok güçlü değildir. Beylik sistemi olsa da bu beyler de medrese hocalarına ve şeyhlere bağlıdır. Nüfuzu geniş olan aileler vardır. Partiler seçimlerde genelde nüfuzu geniş olan aileler veya şeyh aileleri içerisinde birini aday gösteriler. Bingöl’de (özellikle Zazalar arasında) medrese kültürünün çok güçlü etkisi vardır. Hemen her aileden bir ya da iki kişi medresede okumuştur. Yani 10 kişilik bir aileden mutlaka ikisi medrese mezunudur veya orada uzun yıllar eğitim almıştır.

PKK’nın Zaza damarı zayıf

Özellikle şeyhlik kurumu Bingöl’de çok güçlü dini dinamiklerle beslenip toplumun büyük çoğunluğunda meşruiyetini kazanmıştır. Bu nedenle şeyhlik kurumu Bingöl’deki diğer sosyolojik birimler üzerinde otorite sahibi olup, siyasal ve geleneksel konularda lokomotif görevini görüyor. Öyle bir 1925 yılında daha Cumhuriyet yeni kurulmuşken, dini inançların tehlikede olduğunu düşünen Bingöl Şeyhleri bu konuyu görüşmek üzere Çan Köyü’nde bir toplantı gerçekleştirmiştir. Böylesine güçlü bir muhafazakarlık geleneğinden gelen Bingöl halkı, Batılı, modern yaşam biçiminin dayatmalarına karşı da ciddi bir refleks gösteriyor. Her ne kadar Bingöl’de feodal kültür ve aşiretlerin baskınlığı söz konusu olsa bile şeyhlik kurumu bu iki güçlü aidiyet olgusunu kendi denetiminde dini referans alarak kontrol altında tutabiliyor.

Son dönemlerde Kürt siyasi hareketi Bingöl’de fakirlik, cehalet, eğitimsizlik, zulmün ve geri kalmışlığın sebebini şeyhlik, beylik, ağalık ve İslamiyeti kullanan sınıfın devletle girdiği dirsek temasından kaynaklandığını iddia etse de bu söylem Bingöl’de ciddi anlamda taraftar bulmuyor. Her ne kadar Öcalan, Kürt Dosyası’nda gazeteci Rafet Ballı’nın sorularına verdiği cevapta “PKK’da sentez var. Alevi yörelerde ve Zazaların olduğu yerlerde de PKK gelişiyor. Mesela Bingöl’de hızlı gelişmeler yaşanıyor.” demiş olsa da PKK’daki sentezin Zaza damarı çoktandır PKK’yı terk etmiş durumda.

NEVZAT ÇİÇEK (Gazeteci Yazar)

 

YORUM YAZIN
Profiliniz ziyaretci statüsünde görünüyor. Yorumlarınız aşağıdaki isimle yayınlanacaktır
Değiştir
Dilerseniz web sitemize üye olarak daha özgün bir profil oluşturabilir ve yorumlarınızı hesabınızdan takip edebilirsiniz
Kodu Girin
Yapacağınız yorumların şiddet ve hakaret içermemesine lütfen dikkat edin. Aksi taktirde yorumlarınız onaylanmayacaktır. Gönder
Misafir Kullanıcı (@Misafir_81321)
18 Şubat 2021 Perşembe 00:32
Bingöllü Zazaların HDP'yi desteklememesi birilerin zoruna gidiyor galiba. Adamları zorlamayın HDP'li olmadılar, olmayacaklar.
Beğendim (7) Beğenmedim (5)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_59405)
16 Haziran 2020 Salı 14:30
Zaza olarak söylüyorum zazalar kurt tur zazalarin soyu horasana gidiyor olabilir ama horasandaki zazalar knide kurt diyor ve ben zazayim bingolluyum ama soyum cizreye dayanıyor
Dna test sonuçlarında da zazalar in kurt olduğu ispatlamıştır
O yuzden işinize geldiği gibi konuşmayın zazalar kurttur
Beğendim (8) Beğenmedim (16)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_63811)
28 Ekim 2020 Çarşamba 12:23
@Misafir Kullanıcı kürtçenin 4 kola ayrıllır 1-kurmanci, 2-gorani, 3-sorani, 4- zazaki(zazaca)
Beğendim (5) Beğenmedim (3)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_61811)
09 Eylül 2020 Çarşamba 09:03
@Misafir Kullanıcı Kendini öyle hissediyor olabilirsin kimse zorla türkleştirilemez, kürtleştirilemez, zazalaştırılamaz...Tamam sen kürtsün ben zazayım Ahmet te Türk var mı bir sıkıntı yok keyfine bak bence hayatta daha önemli şeyler var üzerine kafa yoracak
Beğendim (8) Beğenmedim (1)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_61576)
01 Eylül 2020 Salı 21:18
@Misafir Kullanıcı Kardeş Zazalar İrani bir halk olup, Kürt falan değildir.
Beğendim (7) Beğenmedim (2)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_56576)
19 Mart 2020 Perşembe 15:52
Sayın sağlık bakanlığımızın koronovirus ile ilgili açıklamalar o hem kendi sağlığınızı hem de içinde yaşadığımız toplumun sağlığını da dikkate alarak mutlaka elimizden geldiği kadar konunun ciddiyetine de inanarak kurallara uymamış hepimizin görevi olmalıdır.Uyarsak ınş toplum olarak bu hastalığı yener normal hayatımızı devam ettiririz
Beğendim (1) Beğenmedim (0)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_44514)
18 Mayıs 2019 Cumartesi 14:51
Kurtler son 300 yildir zulum göruyorlar ne ara kurtler firsat bulduda size zulum etti. Ayrica burdaki dusunceler butun zazalari temsil etmez. Zazalrin cogunlugu kurt oldugunu bilir.
Beğendim (14) Beğenmedim (29)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_80030)
18 Aralık 2020 Cuma 23:15
@Misafir Kullanıcı ZAZALAR KESİNLİKLE KÜRT DEĞİLDİR. BUNU İDA EDEN KÜRT PROPAGANDACILARDAN BAŞKA KİMSE OLAMAZ..
Beğendim (11) Beğenmedim (1)Cevapla
Misafir Kullanıcı (@Misafir_42525)
01 Nisan 2019 Pazartesi 08:05
Çok güzel bur analiz olmuş. Teşekkür ederim. Zazalar asla Kürt değildir ve Kürt baskısından inşallah kurtulacaktır. Maksadımız bu güzel vatanda birlik ve beraberlik içinde Kürt şovenizminden ırak bir hayat sürmektir. Hürmetler.
Beğendim (40) Beğenmedim (14)Cevapla
mfuat (@Misafir_8558)
22 Mayıs 2012 Salı 13:55
Birileri her asırda çıkıp küvvetli olanın yanında yer alarak böyle saçma saçma tespitler yapmaya çalışıyor.Galiba nevzat da onlardan biridir.Bingöl insanı dindardır.Dindar olduğu içinde her asırda onların bu dini duygularını istismar ederek onları yanlarına çekmeyi başarmişlar. Artık bu insanların kahar ekseriyeti tahkiki imana sahiptirler ve kendilerini araştırıp hem dinlerini ve hem milliyetlerini tam hakkıyla öğrenmelerinin tam zamanıdır.Nevzat gibi düşünen Üniversiteler ve hükümetler olsa bile.
Beğendim (7) Beğenmedim (2)Cevapla
bingöllü_1212 (@Misafir_8032)
23 Şubat 2012 Perşembe 17:30
kardeşim sen burda araştırma yapmamışsınki zaza kürt ayrımı yapıyorsun. taraflı konuşuyorsun zaza kardeşlerim bdp ye 25 bin oy verdiler. 5 bin oy karlıovadan bu benim siyasi ayrılık yaptığım anlamına gelmez. herkes istediyi gürüşü savunur bu memlektte her ne kadar olmazsada gercek bu bence sen bu işleri bırakta şunu araştır. bingölde kimlerin adamları ekmek yiyo gariban aç zenginler daha zengin oldu. zaten bunu benden daha iyi biliyorsunda yazmıyorsun.
Beğendim (8) Beğenmedim (10)Cevapla
muratçelik (@Misafir_8030)
23 Şubat 2012 Perşembe 15:54
ulan kro kürt olmak istemiyosan olma sanki sizemi muhtacız 36 tane kapı gibi milliyetçi kürt vekil var baraj olmasa çok daha fazla çıkardı
Beğendim (6) Beğenmedim (22)Cevapla
figen atagün (@Misafir_7923)
07 Şubat 2012 Salı 18:55
yüreğinize sağlık.
Beğendim (9) Beğenmedim (1)Cevapla
zaza alper (@Misafir_5602)
07 Temmuz 2011 Perşembe 09:12
hepimiz ademin oğluyuz =))))) ama zaza lar kürt değildir. karakteristik özellikler çok farklı demi
Beğendim (28) Beğenmedim (6)Cevapla
Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir
©Copyright 2017
Haberler, Fotoğraf Galerisi, Video Galerisi, Köşe Yazıları ve daha fazlası için arama yapın